گنجينه واژگان: كَنزُ المُفرَدات

در اينجا خوانندگان را با انبوهی از واژگان آشنا می كنيم، برخی از واژگان موضوعی هستند، مانند واژگان سياسی، اقتصادی، ورزشی، نظامی، علمی و... دسته ای ديگر از واژگان بر اساس ريشه و اشتقاق گردآوری شده اند، و همچنين واژه هايی در باره گياهان، ميوه ها، حيوانات و... گروهی ديگر از كلمات بر اساس قانون " تداعی معانی " روان شناسی جمع آوري شده اند.

توجه: اين واژگان برگرفته از كتاب: " آموزش زبان عربی با استفاده از جملات و كلمات دسته بندی شده، تأليف: صادق محرابيان مدرس دانشگاه های ايلام می باشد.

مركز تهيه كتاب: ايلام، خيابان مسجد والی، كتابسرای انديشه

 

مفردات حَول الطَّقسِ:

آفتاب تابان: الشَّمسُ المُشرِقَةُ، الشَّمسُ الزَّاهِرَةُ

 آفتاب سوزان: الشَّمسُ المُحرِقَة

 آفتاب زدگی: حُرُوقُ الشَّمسِ، ضَربَةُ الشَّمسِ

 آفتاب گردان: عَبَادُ الشَّمسِ، دَوَّارُ الشَّمسِ

 

 


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط صادق محرابيان در شنبه دوم شهریور 1392 و ساعت 13:39 |

درس دوم
به آیات زیر توجه کنید:
1.« أَمَرَ رَبِّي بِالْقِسْطِ »   سوره أعراف/ آیه 29
2. « وَالنَّجْمُ وَالشَّجَرُ يَسْجُدَانِ »     سوره رحمن/ آیه 6
3.« إِنَّا فَتَحْنَا لَكَ فَتْحًا مُّبِينًا »      سوره فتح / آیه 1
فعل هایی مانند « أمَرَ »، « یَسجُدانِ »، « فَتَحنا » که صیغه اول فعل ماضی آن ها از سه حرف تشکیل می شود، « ثُلاثی مُجَرَّد » نام دارد. اولین صیغه ماضی فعل های بالا به ترتیب عبارتند از: « أمَرَ »، « سَجَدَ »، « فَتَحَ ».
فعل ثُلاثی مجرد: فعلی است که صیغه مفرد مذکر غایب آن (اولین صیغه آن) در زمان ماضی فقط سه حرف دارد، مانند: ضَرَبَ، نَصرَ، جَلَسَ، ذَهَبَ...
×    برای یافتن صیغه اول ماضی چه کارهایی انجام می دهیم؟
1.     اگر فعل مضارع باشد، حروف مضارعه (ت، ي، ن، ا) را از ابتدای آن حذف می کنیم.
2.     اگر فعل مُثَنَّی باشد، نشانه های مُثَنَّی را از آخر فعل حذف می نماییم.
3.     اگر فعل جمع باشد، نشانه های جمع از آخر فعل حذف می شوند.
×    اکنون اولین صیغه فعل ماضی، افعال زیر را به دست آورید:
یَجلِسُ، یَنصُرُ، یَکتُبُ، یَسجُدُ، تَذَهَبُ، أکتُبُ، نَنظُرُ.    
 جواب: جَلَسَ، نَصَرَ، کَتَبَ، سَجَدَ، ذَهَبَ، کَتَبَ، نَظَرَ. 
یَجلِسانِ، یَنصُرانِ، یَکتُبانِ، یَسجُدانِ، تَذهَبانِ، تَنظُرانِ.(فعل های مثنی)           
 جواب: جَلَسَ، نَصَرَ، کَتَبَ، سَجَدَ، ذَهَبَ، نَظَرَ.
یَجلِسُون، کَتَبُوا، سَجَدُوا، یَجلِسنَ (فعل های جمع)        
  جواب: جَلَسَ، کَتَبَ، سَجَدَ، جَلَسَ
اکنون به آیات زیر توجه کنید:
1.« الَّذِينَ آمَنُواْ وَهَاجَرُواْ وَجَاهَدُواْ فِي سَبِيلِ اللّهِ »   
2.« فَبِأَيِّ آلَاء رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ »    
3.« وَالَّذِينَ آمَنُواْ وَهَاجَرُواْ وَجَاهَدُواْ فِي سَبِيلِ اللّهِ »  
فعل هایی مانند: « تُکَذِّبانِ »، « أَرسَلنا »، « هاجَرُوا »، « جاهَدوا » که صیغه اول ماضی آن ها بیش از سه حرف دارد، « ثُلاثی مَزید » نامیده می شود. اولین صیغه ماضی فعل های بالا به ترتیب عبارتند: « کَذَّبَ »، « أرسَلَ »، « هاجَرَ »، « جاهَدَ ».
×    فعل های ثلاثی مزید را چگونه تشخیص دهیم؟
فعل های مزید قالب ها و وزن های مشخصی دارند، فعل های ثلاثی مزید را بر اساس وزن مصدرهایشان نام گذاری کرده اند، و به هرکدام از این وزن ها باب می گویند. در درس دوم و سوم با این باب ها آشنا خواهید شد، این باب عبارتند از:
1.باب  « اِفعال »                
2.باب « تَفعیل »                 
3.باب « مُفاعَلَة »
4. باب « تَفَعُّل »
5.باب « تَفاعُل »                
6.باب « اِفتِعال »                
7.باب « اِنفِعال »                
8. باب « اِسْتِفعال »
×    معرفی باب اِفعال
1.    ماضی این باب بر وزن « اَفْعَلَ » : اَحْسَنَ، اَظْهَرَ
2.    مضارع این باب بر وزن « یُفْعِلُ »: یُحْسِنُ، یُظْهِرُ
3.    مصدر این باب بر وزن « اِفْعال »: اِحْسان، اِظْهار
نکته اول: با دقت در مثال های باب اِفعال در می یابیم، فعل های ثُلاثی مزید، از فعل های ثلاثی مجرد ساخته می شوند، چون ملاک اولین صیغه ماضی است، به اولین صیغه فعل ماضی « همزه » اضافه می کنیم، باب افعال ساخته می شود؛ مانند: کرم E  اَکْرَمَ                            جلس E  اَجلَسَ
نکته دوم: هر فعل ثلاثی مجرد که به باب « اِفعال » برده شود، در ماضی، مضارع و مصدر، بر وزن های زیر می آید:
فعل :  اَفْعَلَ              یُفْعِلُ              اِفْعال
کرم   : اَکْرَمَ              یُکْرِمُ             اِکْرام
نکته سوم: همه فعل ها – چه مجرّد و چه مزید- مصدر دارند. مصدر کلمه ای است که بر انجام کاری و یا به وجود آمدن حالتی دلالت می کند، ولی زمان آن مشخص نیست، مصدر در زبان فارسی دو نشانه دارد:          « دن » ، « تن » مانند: زدن، گفتن، رفتن، بردن، کُشتن، کشیدن، شستن، خوابیدن، خوردن، نوشیدن ...
مصادر فعل های مجرّد اوزان معینی ندارند، بلکه سماعی (شنیدنی) هستند، بایستی آن ها را از راه شنیدن از عرب زبان، یا کسانی که عربی بلدند آموخت، اکنون به چند نمونه از مصدر های ثلاثی مجرد اشاره می کنیم:
·       ذَهَبَ: رفت./ یَذهَبُ: می رود./ ذَهاب: رفتن. (مصدر)
·       وَقَفَ: ايستاد./ يَقِفُ: می ايستد./ وُقُوف: ايستادن.(مصدر)
·       جَلَسَ:نشست./ يَجلِسُ: می نشيند./ جُلُوس:نشستن. (مصدر)
·       فَتَحَ: باز کرد./ يَفتَحُ: باز می کند./ فَتْح: باز کردن.(مصدر)
·       شَرِبَ: نوشید./ یَشرَبُ: می نوشد./ شُرْب: نوشیدن. (مصدر)
·       قَتَلَ: کُشت./ یَقتُلُ: می کشد./ قَتْل: کشتن. (مصدر).
·       نَصَرَ: کمک کرد./ یَنصُرُ: کمک می کند./ نَصْر: کمک کردن. (مصدر)
·       دَفَعَ: هل داد./ يَدفَعُ: هل می دهد./ دَفْع: هل دادن.(مصدر)
·       زَرَعَ: کاشت./ یَزرَعُ: می کارد./ زَرْع، زِراعَة: کاشتن. (مصدر)
·       كَتَبَ: نوشت./ یَكتُبُ: می نويسد./ كِتابَة: نوشتن.(مصدر)
·       سَقَطَ:افتاد./ يَسقُطُ: می افتد./ سُقُوط: افتادن.(مصدر)
·       بَکَی: گريست./ يَبکِي: می گريد./ بُکاء: گريستن.(مصدر)
·       جَرَحَ: زخمی کرد./ يَجرَحُ: زخمی می کند./ جَرْح: زخمی کردن.(مصدر)
·       سَکَبَ: ريخت./ يَسکُبُ: می ريزد./ سَکْب:ريختن. (مصدر)
·       غَسَلَ: شست./ يَغسِلُ: می شويد./ غَسْل، غُسْل.(مصدر)
·       کَنَسَ: جارو کرد./ يَکنُسُ: جارو می کند./ کَنْس، کِناسَة: جارو کردن.(مصدر)
·       غَرَسَ: کاشت./ يَغرِسُ: می کارد./ غَرْس: کاشتن.(مصدر)
·       کَسَرَ:شکست./  يَکسِرُ: می شکند/ کَسْر: شکستن.(مصدر)
·       خَلَطَ: مخلوط کرد./ يَخلِطُ: مخلوط می کند./خَلْط: مخلوط کردن.(مصدر)
نکته چهارم: مصادر ثلاثی مزید وزن معینی دارند، به عبارت دیگر « قِیاسی » هستند. یعنی دارای قاعده و قانون و هم چنین وزن مشخصی هستند.
نکته پنجم: فعل های ماضی و مضارع همه باب های ثلاثی مزید به صورت 14 صیغه (غائب، مخاطب، متکلم) صرف می شوند:
·       صرف چهارده صیغه فعلِ ماضی « اَحسَنَ » به صورت مذکر و مؤنث همراه با ضمیر چنین است:
غائب                                                                               
هُوَ اَکرَمَ. هِيَ اَکرَمَت.                               
هُما اَکرَما. هُما اَکرَمَتا.                                       .
هُم اَکرَمُوا. هُنَّ اَکرَمْنَ.
مخاطب
أنتَ اَکرَمْتَ. أنتِ اَکرَمْتِ.
أنتُما اَکرَمْتُما. أنتُما اَکرَمْتُما.
أنتُم اَکرَمْتُم. أنتُنَ اَکرَمْتُنَ.
متکلم   
 أنَا اَکرَمْتُ. نَحنُ اَکرَمْنا
v    تمرین: مانند الگوی بالا چهارده صیغه فعل ماضی « اَحسَنَ »، « اَنزَلَ »، « اَحضَرَ » را صرف کنید.
·       صرف چهارده صیغه فعلِ مضارع « یُکرِمُ» به صورت مذکر و مؤنث همراه با ضمیر چنین است:
غائب                                مخاطب                                      
هُوَ یُکْرِمُ. هِيَ تُکْرِمُ./             أنتَ تُکْرِمُ. أنتِ تُکْرِمینَ.        
هُما يُکْرِمانِ. هُما تُکْرِمانِ./      أنتُما تُکْرِمانِ. أنتُما تُکْرِمانِ.             
هُم يُکْرِمُونَ. هُنَّ يُکْرِمْنَ./       أنتُم تُکْرِمُونَ. أنتُنَّ تُکْرِمْنَ.
متکلم
أنَا اُکْرِمُ. نَحنُ نُکْرِمُ.

v    تمرین: مانند الگوی بالا چهارده صیغه فعل مضارع «یُنزِلُ »، « یُحضِرُ » را صرف کنید.
نکته پنجم: مصدر های زیادی از باب « اِفعال » وارد زبان فارسی شده اند، به تعدادی از آن ها اشاره می کنیم:
ابداع، ابطال،  ابلاغ، ابهام،اتباع، اتلاف،اتمام،اجحاف، احرام، اخلال، اجماع، احداث، احسان،احضار، احقاق،اخراج،اخلاص، اخلال،ادراک، اذکار، ارجاع، ارسال،اسراف، اسکان، اسلام، اسناد، اسهال،اشباع، اشراف، اشراق، اشعال،اصرار، اضطراب، اضطرار، اضعاف،اطعام،اعجاب، اعجاز، اعراب، اعراض، اعلام، اعلان، اعمال، اغفال، افراط، افساد، افطار، اقبال ....
v    تمرین: از مصدر های بالا که از باب « اِفعال » هستند، ماضی و مضارع بسازید:
مثال : ( إحرام)  /   ماضی:    اَحرَمَ  / مضارع:   یُحرِمُ
مثال: ( إحداث)  / ماضی:  اَحدَث / مضارع:    یُحدِثُ
نکته ششم: فعل امر مخاطب از باب « اِفعال » بر وزن « اَفعِلْ » است. و شش صیغه فعل امر مخاطب به صورت مذکر و مؤنث چنین است:
اَفْعِلْ ، اَفْعِلي   /    اَفْعِلا، اَفْعِلا /   اَفْعِلُوا، اَفْعِلْنَ
·       شش صیغه امر مخاطب از « اَکرِمْ : گرامی بدار. »
اَکْرِمْ. اَکرِْمي /   اَکْرِما. اَکْرِما   /    اَکْرِمُوا. اَکْرِمْنَ.
v    تمرین: شش صیغه امر مخاطب از « اَحسِنْ: نیکی کن.»، « اَحضِرْ: حاضر کن.»، « اَنزِلْ: پایین بیاور.» را مانند الگوی بالا صرف کنید.
×    اکنون به این سؤالات پاسخ دهید:
1.ماضی و مضارع و مصدر فعل « کَرُمَ » در باب إفعال چیست؟
2.صیغه اول ماضی از باب إفعال چند حرف دارد؟
3.در فعل ماضی باب إفعال کدام حرف زاید است؟
4.ملاک تشخیص اصلی یا زاید بودن حروف یک کلمه چیست؟
5.جاهای خالی را پر کنید:
- هِيَ ....   (أثبَتَ)       - أنتُم ... (يُثبِتُ )       
- هُما ... (يُنزِلُ)                   - هُم ... (أحضَرَ)
- أنتَ... (يُحسِنُ)         - أنتِ... (تُکرِمُ)                  
- نَحنُ... (أکرَمَ)                   - أنتُم... (تُحضِرُ)       
×    معرفی باب تَفعیل
1.    ماضی این باب بر وزن « فَعَّلَ »: عَلَّمَ، قَدَّمَ، دَرَّسَ
2.    مضارع این باب بر وزن « يُفَعِّلُ »: يُعَلِّمُ، يُقَدِّمُ، يُدَرِّسُ
3.    مصدر این باب بر وزن « تَفْعِیل »: تَعْلِِیم، تَقْدیم، تَدْریس


نکته اول: مصدر های زیادی از باب « تَفعیل » وارد زبان فارسی شده اند، برخی از این مصدر ها عبارتند از:
تأثیر، تأخیر، تأدیب، تأسیس، تأکید، تألیف، تأویل، تبجیل، تبخیر، تبدیل، تبذیر، تبریک، تبعید، تبعیض، تبلیغ، تحدید، تحلیل، تجوید، تجهیز، تحدید، تحریص، تحریف، تحریک، تحریم، تحسین، تحصیل، تحقیق، تحکیم، تحلیل، تحمید، تحمیل، تحویل، تَحذیر، تخریب، تخفیف، تخلیص، تخمین، تدبیر، تدریس، تدفین، ترجیح، ترغیب، ترفیع، ترویج، تسطیح، تسهیل، تشخیص، تشدید، تشکیل، تشییع، تصریح، تصنیف، توجیه .....
v    تمرین: از مصدر های بالا که از باب « تَفعیل » هستند، ماضی و مضارع بسازید:
مثال: ( تَأکِيد ) /  ماضی:    أکَّدَ / مضارع:  يُؤَکِّدُ
مثال: ( تَحمِيد) / ماضی:    حَمَّدَ / مضارع:    يُحَمِّدُ
نکته دوم: فعل امر مخاطب از باب « تَفعیل » بر وزن « فَعِّلْ » ساخته می شود، شش صیغه فعل امر مخاطب به صورت مذکر و مؤنث چنین است:
فَعِّلْ، فَعِّلِي /   فَعِّلا، فَعِّلا   /    فَعِّلُوا، فَعِّلْنَ
·        شش صیغه امر مخاطب از « عَلِّمْ: یاد بده » چنین است:
عَلِّمْ، عَلِّمي /   عَلِّما، عَلِّما  /   عَلِّمُوا، عَلِّمْنَ
v    تمرین: شش صیغه امر مخاطب از « قَدِّمْ: تقدیم کن، بده .» « خَرِّبْ: ویران کن»، « دَرِّسْ: درس بده.» را مانند الگوی بالا صرف کنید.
·       صرف چهارده صیغه فعلِ ماضی « عَلَّمَ: یاد داد.» به صورت مذکر و مؤنث همراه با ضمیر چنین است:
غائب                       مخاطب                                      
هُوَ عَلَّمَ، هِيَ عَلَّمَتْ./    أنتَ عَلَّمْتَ، أنتِ عَلَّمْتِ.                  
هُما عَلَّما، هُما عَلَّمَتا./   أنتُما عَلَّمْتُما، أنتُما عَلَّمْتُما.                
هُم عَلَّمُوا، هُنَّ عَلَّمْنَ./   أنتُم عَلَّمْتُم، أنتُنَّ عَلَّمتُنَّ.
متکلم
أنَا عَلَّمْتُ. نَحنُ عَلَّمْنا.
                   تمرین: مانند الگوی بالا چهارده صیغه فعل ماضی « بَلَّغ »، « قَدَّمَ »، « دَرَّسَ » را صرف کنید.
·       صرف چهارده صیغه فعلِ مضارع « یُعَلِّم: یاد می دهد.» به صورت مذکر و مؤنث همراه با ضمیر چنین است:
غائب                       مخاطب                                      
هُوَ یُعَلِّمُ، هِيَ تُعَلِّمُ./      أنتَ تُعَلِّمُ، تُعَلِّمينَ        .        
هُما يُعَلِّمانِ، هُما تُعَلِّمانِ./ أنتُما تُعَلِّمانِ، أنتُما تُعَلِّمانِ.             
هُم يُعَلِّمُونَ، هُنَّ يُعَلِّمْنَ./          أنتُم تُعَلِّمُونَ، أنتُنَّ تُعَلِّمْنَ.
متکلم
أنَا اُعَلِّمُ. نَحنُ نُعَلِّمُ.

v    تمرین: مانند الگوی بالا چهارده صیغه فعل مضارع «يُبَلِّغُ »، « يُقَدِّمُ »، « يُدَرِّسُ » را صرف کنید.
×    اکنون به این سؤالات پاسخ دهید:
1.ماضی، مضارع و مصدر فعل « صَدَقَ » از باب تفعیل را بنویسید.
2.صیغه اول ماضی در باب تفعیل چند حرف زاید دارد؟
3.آیا تعداد حروف زاید باب إفعال و تفعیل با همدیگر فرق می کند؟
4.چرا فعل « قَدَّمَ » ثلاثی مزید است؟
5.جاهای خالی را پر کنید:
- هُما... (دَبَّرَ)            - أنتَ... (يُدَبِّرُ)          
- أنتِ (عَلَّمَ)               - هُم... (يُعَلِّمُ)
- أنتُم... (تُدَبِّرُ)           - هُنَّ... (يُدَرِّسُ)        
- نَحن... (دَرَّسَ)         - أنَا... (بَلَّغَ)   
×    معرفی باب مُفاعَلَة
1.    ماضی این باب بر وزن «فاعَلَ » : جاهَدَ، دافَعَ، خالَفَ
2.    مضارع این باب بر وزن «يُفاعِلُ»: يُجاهِدُ، يُدافِعُ، يُخالِفُ
3.    مصدر این باب بر وزن « مُفاعَلَة »: مُجاهَدَة، مُدافَعَة، مُخالَفَة
نکته اول: در زبان فارسی مصدر های فروانی از باب « مُفاعَلَة » کاربرد گسترده دارند، به بخشی از این مصادر توجه کنید:
مباحثة، مبالغة، متابعة، متارکة، مبادلة، مبادرة، مجادلة، مجالسة، مجاورة، مجاهدة، محاسبة، محاصرة، مخابرة، مخاصمة، مخالطة، مراجعة، مراعاة، مرافعة، مراقبة، مسابقة، مساعدة، مسافرة، مسامحة، مساواة، مشابهة، مشارکة، مشاورة، مصاحبة، مصادرة، مصافحة، مصالحة، مطابقة، معاتبة، معادلة، معازفة، معاضدة، معالجة، معاملة، معانقة، معاونة، معاهدة، مغالطة، مفاخرة، مقابلة، مقاومة، مکاتبة، مکاشفة، ملاحظة، ممارسة، مناجاة، مناقشة، مؤاخذة، موازنة، موافقة...
v    تمرین: از مصدر های بالا که از باب « مُفاعَلَة » هستند، ماضی و مضارع بسازید:
مثال:  ( مُتابَعَة )/    ماضی:    تابَعَ/ مضارع:    يُتابِعُ
مثال: ( مُحاسَبَة ) /  ماضی:    حاسَبَ/ مضارع:  يُحاسِبُ
نکته دوم: مصدر این باب، علاوه بر « مُفاعَلَة » بر وزن « فِعال » نیز می آید، مصدرهایی که بر وزن « فِعال » می آیند، سماعی (شنیدنی) هستند:
ماضی/           مضارع /مصدر (مُفاعَلَة)         / مصدر (فِعال) / معنی فعل ماضی
جاهَدَ/   يُجاهِدُ / مُجاهَدَة /جِهاد/ جهاد کرد.
جادَلَ /  يُجادِلُ/  مُجادَلَة /جِدال / مجادله کرد.
دافَعَ/ يُدافِعُ / مُدافَعَة/  دِفاع/ دفاع کرد.
قاتَلَ/    يُقاتِلُ/   مُقاتَلَة/  قِتال / جنگید.
ناقَشَ/   يُناقِشُ / مُناقَشَة/ نِقاش/   بررسی کرد.
سابَقَ/   يُسابِقُ/  مُسابَقَة/ سِباق/مسابقه داد.
حاوَرَ/  يُحاوِرُ/ مُحاوَرَة / حِوار / گفتگو کرد.
کافَحَ/ يُکافِحُ/مُکافَحَة/ کِفاح/ مبارزه کرد.
ناضَلَ/  يُناضِلُ/ مُناضَلَة /نِضال/ مبارزه کرد.
خالَفَ/  يُخالِفُ/ مُخالَفَة/ خِلاف/ مخالفت کرد.
نکته سوم: فعل امر مخاطب باب « مُفاعَلَة » بر وزن « فاعِلْ ». شش صیغه امر مخاطب به صورت مذکر و مؤنث این باب چنین است:
فاعِلْ، فاعِلي  /    فاعِلا، فاعِلا   /    فاعِلُوا، فاعِلْنَ.
·        شش صیغه امر مخاطب از « جاهِدْ: جهاد کن. » چنین است:
جاهِدْ، جاهِدِي /   جاهِدا، جاهِدا  /   جاهِدُوا، جاهِدْنَ.
v    تمرین: شش صیغه امر مخاطب از « هاجِرْ: مهاجرت کن .» « دافِعْ: دفاع کن.»، « خالِفْ: مخالفت کن» را مانند الگوی بالا صرف کنید.
·       صرف چهارده صیغه فعلِ ماضی « دافَعَ: دفاع کرد.» به صورت مذکر و مؤنث همراه با ضمیر چنین است:
غائب                                مخاطب                                      
هُوَ دافَعَ، هِيَ دافَعَتْ./             أنتَ دافَعْتَ، أنتِ دافَعتِ.                  
هُما دافَعا، هُما دافَعَتا./            أنتُما دافَعْتُما، أنتُما دافَعْتُما.                
هُم دافَعُوا، هُنَّ دافَعْنَ./            أنتُم دافَعْتُم، أنتُنَّ دافَعْتُنَّ.
متکلم
أنَا دافَعْتُ. نَحنُ دافَعْنا./

v    تمرین: مانند الگوی بالا چهارده صیغه فعل ماضی « جالَسَ: هم نشینی کرد. »، « قاتَلَ: جنگید »،    « هاجَرَ: مهاجرت کرد. » را صرف کنید.
·        صرف چهارده صیغه فعلِ مضارع « يُدافِعُ: دفاع می کند.» به صورت مذکر و مؤنث همراه با ضمیر چنین است:
غائب                                مخاطب                                      
هُوَ يدافِعُ، هِيَ تُدافِعُ./             أنتَ تُدافِعُ، أنتِ تُدافِعینَ.                  
هُما يُدافِعانِ، هُما تُدافِعانِ./       أنتُما تُدافِعانِ، تُدافِعانِ.                     
هُم يُدافِعُونَ، هُنَّ يُدافِعْنَ./         أنتُم تُدافِعُونَ، أنتُنَّ تُدافِعْنَ.
متکلم
أنَا اُدافِعُ. نَحنُ نُدافِعُ.


v    تمرین: مانند الگوی بالا چهارده صیغه فعل مضارع «يُجالِسُ »، « يُقاتِلُ »، « يُهاجِرُ » را صرف کنید.
×    اکنون به این سؤالات پاسخ دهید:
1.ماضی، مضارع و مصدر فعل « نَصَرَ » از باب « مُفاعلة » را بنویسید.
2.صیغه اول ماضی در باب « مفاعلة » چند حرف زاید دارد؟
3.آیا تعداد حروف زاید باب مفاعلة و إفعال و تفعیل با همدیگر فرق می کند؟
4.چرا فعل « صادَقَ » ثلاثی مزید است؟
5.جاهای خالی را پر کنید:
- هُم... (دافَعَ)            - أنتُم... (يُدافِعُ)         
- هِيَ... (يُجاهِدُ)         - هُما... (يُهاجِرُ)
- أنتِ (قاتَلَ)              - هُنَّ... (هاجَرَ)         
- هُم... (يُهاجِرُ)          - أنتَ...(خالَفَ)
×    کارگاه ترجمه
فعل هایی که در یکی از باب های « إفعال »، « تَفعیل » به کار می روند، اغلب به صورت « مُتِعَدِّی » یعنی گذرا ترجمه می شوند. به عبارت دیگر در هنگام ترجمه، نیاز به مفعول دارند؛ مثال:
·        جَلَسَ: نشست (فعل لازم)   اَجلَسَ: نشاند، نشانید (فعل متعدی)
 توضیح: أجلَسَ، فعل ماضی از باب « إفعال » است.
جَلَسَ مُحَمَّدٌ عَلَی الکُرسِيِّ: محمد روی صندلی نشست.
جَلَسَ: فعل ماضی / مُحَمَّدٌ: فاعل. معنای فعل « جَلَسَ » با آمدن فاعل تمام شده، و نیازی به مفعول ندارد.
به فعل هایی که معنای آن ها با فاعل کامل می شود « لازم یا نا گذر » می گوییم.
اَجْلَسَ الرَّجُلُ الطِّفلَ عَلَی الکُرسِيِّ: مرد کودک را روی صندلی نشاند.
اَجْلَسَ: فعل ماضی / الرَّجُلُ: فاعل / الطِّفلَ: مفعول. معنای فعل « أجلَسَ »: با آمدن فاعل تمام نمی شود، یعنی اگر بگوییم: « اَجلَسَ الرَّجُلُ: مرد نشاند.» معنای فعل کامل نیست، و به مفعول نیاز دارد.
به فعل هایی که علاوه بر فاعل به مفعول نیاز داشته باشند « مُتِعَدِّي یا گذرا »  می گوییم.
·        وَقَفَ: ایستاد (فعل لازم):  وَقَّفَ: ایستانید (فعل متعدی)
توضیح: وَقَّفَ ، فعل ماضی از باب « تَفعیل » است.
وَقَفَ الرَّجُلُ فِي الشَّارِع: مرد در خیابان ایستاد.
وَقَفَ: فعل ماضی / الرَّجُلُ: فاعل. معنای فعل « وَقَفَ » با آمدن فاعل تمام شده، و نیازی به مفعول ندارد. بنابراین فعل « وَقَفَ » لازم است.
وَقَّفَ الشُّرطِيُّ الرَّجُلَ فِي الشَّارِع: پلیس مرد را در خیابان ایستانید (متوقف کرد).
وَقَّفَ: فعل ماضی / الشُّرطِيُّ: فاعل / الرَّجُلَ: مفعول. معنای فعل « وَقَّفَ » با آمدن فعل تمام نمی شود، یعنی اگر بگوییم: « وَقَّفَ الشُّرطِيُّ: پلیس متوقف کرد.» معنای فعل کامل نیست، و به مفعول نیاز دارد.
×    اکنون به چند نمونه از فعل های متعدی باب « إفعال » و « تفعیل » توجه کنید:
·       عَصَّر، يُعَصِّرُ، تَعصِير
عَصَّرَ التِّلمیذُ البُرتقالَ:دانش آموز آب پرتقال گرفت.
عَصَّرَ: فعل ماضی از باب تفعیل /  التِّلمیذُ: فاعل / البُرتقالَ: مفعول.
·       رَصَّعَ، يُرَصِّع، تَرصِیع.
رَصَّعَ الشَّاعرُ کَلامَهُ بِالأَشعارِ الجَمیلَةِ:شاعر سخنش را به اشعار زیبا آراست.
رَصَّعَ: فعل ماضی از باب تفعیل /  الشَّاعرُ: فاعل /  کَلامَ: مفعول.
·       حَطَّمَ، يُحَطِّمُ، تَحطِيم.
حَطَّمَ القاتِلُ هُدُوءَ المَدینَةِ: دزد آرامش شهر را برهم زد.
حَطَّمَ: فعل ماضی از باب تفعیل /  القاتِلُ: فاعل /  هُدُوءَ: مفعول.
·       دَنَّسَ، يُدَنِّسُ، تَدنِيس.
دَنَّسَ الرَّجُلُ قَمیصَهُ: مرد پیراهنش را کثیف کرد.
دَنَّسَ: فعل ماضی از باب تفعیل /  الرَّجُلُ: فاعل /  قَمیصَ: مفعول.
·       زَيَّنَ، يُزَيِّنُ، تَزیین.
زَیَّنَ الماشِطَةُ العَرُوسَةَ : آرایشگر عروس را آرایش کرد.
زَیَّنَ: فعل ماضی از باب تفعیل /  الماشِطَةُ: فاعل /  العَرُوسَةَ: مفعول.
·       حَرَّرَ، يُحَرِّرُ، تَحریر.
حَرَّرَ الجُنُودُ المَدینَةَ: سربازان شهر را آزاد کردند.
حَرَّرَ: فعل ماضی از باب تفعیل /  الجُنُودُ: فاعل /  المَدینَةَ: مفعول.
·       لَوَّثَ، يُلَوِّثُ، تَلوِيث.
یُلَوِّثُ دُخانُ السَّيَّاراتِ الجَوَّ: دود ماشین ها هوا را آلوده می کند.
یُلَوِّثُ: فعل مضارع از باب تفعیل /  دُخانُ: فاعل /  الجَوَّ: مفعول.
·       وَسَّخَ، يُوَسِّخُ، تَوسِيخ.
وَسَّخَ  الطِّفلُ ثِیابَهُ: کودک  لباسش را آلوده کرد.
وَسَّخَ: فعل ماضی از باب تفعیل /  الطِّفلُ: فاعل /  ثِیابَ: مفعول.
·       اَظهَرَ، يُظهِرُ، إظهار.
أَظهَرَ الرَّجُلُ نِیَّتَهُ: مرد نیت خود را آشکار کرد.
أَظهَرَ: فعل ماضی از باب إفعال /  الرَّجُلُ: فاعل /  نِیَّةَ: مفعول.
·       اَبرَزَ، يُبرِزُ، إبراز.
أَبرَزَ المُسافِرُ بِطاقَةَ الباصِ: مسافر بلیط اتوبوس را نشان داد.
أَبرَزَ:  فعل ماضی از باب إفعال /  المُسافِرُ: فاعل /  بِطاقَةَ: مفعول.
·       ألصَقَ، يُلصِقُ، اِلصاق.
اَلصَقَ التِّلمیذُ الکُرسِيَّ بِالجِدارِ: دانش آموز صندلی را به دیوار چسباند.
اَلصَقَ: فعل ماضی از باب إفعال /  التِّلمیذُ: فاعل /  الکُرسِيَّ: مفعول.
اَلصَقُ الرَّجُلُ الإعلانَ عَلَی الجِدار: مرد اعلامیه را به دیوار چسباند.
اَلصَقَ: فعل ماضی از باب إفعال /  الرَّجُلُ: فاعل /  الإعلانَ: مفعول.
v    تمرین: جملات ماضی باب إفعال و تَفعیل را به مضارع تغییر داده، سپس ترجمه کنید:
مثال: عَصَّرَ التِّلمیذُ البُرتقالَ:دانش آموز آب پرتقال گرفت.
يُعَصِّرُ التِّلمیذُ البُرتقالَ: دانش آموز آب پرتقال می گیرد.
1.    رَصَّعَ الشَّاعرُ کَلامَهُ بِالأَشعارِ الجَمیلَةِ:شاعر سخنش را به اشعار زیبا آراست.
2.    حَطَّمَ القاتِلُ هُدُوءَ المَدینَةِ: دزد آرامش شهر را برهم زد.
3.     دَنَّسَ الرَّجُلُ قَمیصَهُ: مرد پیراهنش را کثیف کرد.
4.     زَیَّنَ الماشِطَةُ العَرُوسَةَ : آرایشگر عروس را آرایش کرد.
5.     حَرَّرَ الجُنُودُ المَدینَةَ: سربازان شهر را آزاد کردند.
6.     وَسَّخَ  الطِّفلُ ثِیابَهُ: کودک  لباسش را آلوده کرد.
7.     أَظهَرَ الرَّجُلُ نِیَّتَهُ: مرد نیت خود را آشکار کرد.
8.    أَبرَزَ المُسافِرُ بِطاقَةَ الباصِ: مسافر بلیط اتوبوس را نشان داد.
9.     اَلصَقَ التِّلمیذُ الکُرسِيَّ بِالجِدارِ: دانش آموز صندلی را به دیوار چسباند.
.........................................................................................
+ نوشته شده توسط صادق محرابيان در پنجشنبه بیست و نهم آبان 1393 و ساعت 21:18 |


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط صادق محرابيان در پنجشنبه بیست و نهم آبان 1393 و ساعت 19:58 |

عربی اول دبیرستان

درس اول:

×    صرف فعل ماضی:

فعل ماضی در زبان عربی دارای 14 صیغه است، در حالی که فعل ماضی در زبان فارسی دارای 6 صیغه است، این تفاوت از آنجا ناشی می شود، که در زبان عربی فعل های مذکر و مؤنث داریم، ولی در فارسی چنین نیست، از سوی دیگر در زبان عربی فعل های مُثَنَّی داریم، اما در زبان فارسی فعل مُثَنَّی نداریم، با توجه به مطالبی که گفته شد، فعل ماضی عربی از نظر تعداد صیغه ها، 8 صیغه بیشتر از زبان فارسی دارد، این تفاوت را به دو شیوه زیر روشن می نماییم:


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط صادق محرابيان در پنجشنبه بیست و نهم آبان 1393 و ساعت 19:31 |

×   


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط صادق محرابيان در پنجشنبه بیست و نهم آبان 1393 و ساعت 18:58 |

+ نوشته شده توسط صادق محرابيان در پنجشنبه بیست و نهم آبان 1393 و ساعت 17:46 |

قانون زندگی قانون باورهاست

نویسنده: دکتر علیرضا آزمندیان

گردآوری: صادق محرابیان مدرس دانشگاه

به این جملات و عبارات از کتاب « تکنولوژی فکر » نوشته : دکتر علیرضا آزمندیان توجه فرمایید:

1.اصولاً فرق بین انسان ها ، فرق میان باورهای آنان است . انسان های موفق با باورهای عالی موفقیت را برای خود خلق می کنند .

2.انسان های ثروتمند باورهای عالی و ثروت آفرین دارند که با اعتماد به نفس عالی خود و بدون توجه به تمام مشکلات و مسایل ، به دنبال کسب ثروت می روند و به لحاظ باورهای مثبتشان به ثروت مطلوب خود می رسند .

3.انسان هایی که در مسابقات برنده می شوند ، ابتدا خود را در ذهنشان برنده می بینند ( برنده می اندیشند ) و لذا برنده می شوند . قانون زندگی قانون باورهاست . باورهای عالی سرچشمه همه ی موفقیت های بزرگ است .


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط صادق محرابيان در جمعه سی و یکم مرداد 1393 و ساعت 15:39 |

واژگان مسافر

در این نوشتار خوانندگان را با برخی واژه ها که از زبانی به زبان دیگر وارده شده و سپس تغییر شکل ذاده اند، آشنا می کنیم، هدف و قصد این نوشتار بحث زبان شناسی نیست، تنها می خواهیم تأثیر زبان ها بر یکدیگر را بیان کنیم. به عبارت دیگر زبان های گوناگون از

همدیگر واژه قرض گرفته و تغییراتی در آن داده اند.

واژه های انگلیسی با استفاده فرهنگ زیر جمع آوری شده اند، و تلفظ واژه ها آمریکایی است:

Oxford Advanced American Dictionary

واژه های کردی سورانی با استفاده از فرهنگ دو زبانه زیر گردآوری گردیده اند:

فه رهه نگی دوانه ی ئوکسفورد، ئینگلیزی- کوردی، کوردی- عربی- ئینگلیزی

نووسینی: سه لام ناو خوش

شرح واژگان فارسی با بهره گیری از فرهنگ زیر انجام پذیرفته است:

فرهنگ فارسی معاصر

نویسندگان: غلامسین صدری افشار، نسرین حکمی، نسترن حکمی

انتشارات: فرهنگ معاصر

به برخی از این واژها دقت کنید:

فارسی: بوستان

عربی: بُستان ؛ جمع آن (بَساتین)، بُستانیّ: باغبان

معنا: باغ

**********


برچسب‌ها: واژگان مسافر
ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط صادق محرابيان در جمعه بیست و چهارم آبان 1392 و ساعت 20:38 |

+ نوشته شده توسط صادق محرابيان در جمعه بیست و چهارم آبان 1392 و ساعت 20:35 |

به نام خداوند جان و خرد

هدف از این نوشتار آشنایی با چگونگی صرف افعال و همچنین صرف اسم های مشتق است. بهترین راه برای فراگیری صرف افعال و اسم های مشتق تکرار و تمرین صحیح است. امید است این مجموعه مورد توجه فراگیران و دوستداران زبان عربی قرار گیرد.

توصیه: در وبلاگ ها به علت محدویت فونت ها نوشته ها به صورت مطلوب در نمی آیند بنابراین به دوستداران زبان عربی توصیه می شود این مطالب را به محیط ( ورود)برده و با فونت مورد علاقه خود ويرايش نمايند.

اين نوشتار در در دو بخش تنظيم شده است:

بخش اول صرف افعال

بخش دوم صرف اسم هاي مشتق (اسم فاعل، اسم مفعول، صفت مشبهه)

بخش اول: آشنايي با صرف افعال

·       يُريدُ التُّجّارُ البِضاعَةَ: بازرگانان کالا را می خواهند.

تَصريفُ الأفعال: ( تصريف الأجوف مِن « رَودَ » باب الإِفعال »

من می خواهم: أنا  اُريدُ /

 تو می خواهی: أنتَ تُريدُ (مفرد مذکر )، أنتِ  تُريدِينَ (مفرد مؤنث) /                

 او   می خواهد: هُوَ يُريدُ ( مفرد مذکر )، هِيَ تُريدُ ( مفرد مذکر )/

 ما می خواهيم: نَحنُ نُرِيدُ /

 شما می خواهيد: أنتُما تُريدانِ ( مثنی مذکر و مؤنث )/

 شما می خواهيد: أنتُم تُريدُونَ (جمع مذکر ) / أنتُنَّ تُرِدنَ ( جمع مؤنث )

 مصدر اين فعل:  « إرادَة  »، اسم فاعل آن « مُرِيد » ، اسم مفعول آن « مُرَاد » فعل ماضی آن  « أَرادَ » است.

·       يَستَعمِلُ القَصَّابُ السِّکِّينَ لِقَطعِ اللُّحُومِ: قصاب چاقو را برای بريدن گوشت ها به کار می برد.

تَصريفُ الأفعال: ( تصريف السالم مِن « عَمِلَ » باب الإستِفعال )

أَنَا اَستَعمِلُ /

أنتَ تَستَعمِلُ / أنتِ تَستَعمِلينَ /

 هُوَ يَستَعمِلُ / هِيَ تَستَعمِلُ /

 نَحنُ نَستَعمِلُ /

أنتُما تَستَعمِلانِ / أنتُما تَستَعمِلانِ.

 أنتُم تَستَعمِلُونَ / أنتُنَّ تَستَعمِلنَ /

هُما يَستَعمِلانِ / هُم يَستَعمِلُونَ /

هُنَّ يَستَعمِلنَ./

 مصدر اين فعل: « إستِعمال »، اسم فاعل آن « مُستَعمِل » و اسم مفعول آن « مُستَعمَل » است.

 


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط صادق محرابيان در پنجشنبه بیست و هشتم دی 1391 و ساعت 22:13 |